Zondag komt dichterbij, maar er is geen predikant of gastspreker beschikbaar. Misschien is iemand onverwacht ziek geworden. Misschien zoekt uw gemeente al langer naar mensen die kunnen voorgaan. En nu ligt de vraag bij u: zou u een preek willen lezen, of mee de dienst willen leiden?

Dat kan best wat met een mens doen. U kent de gemeente, u bent betrokken, maar vooraan staan is nog iets anders dan in de kerkbank zitten. Waar begint u? Welke preek past? En hoe brengt u woorden die iemand anders heeft geschreven?

Dit archief is er om daarbij te helpen. U vindt hier preken die u vrij mag gebruiken en aanpassen voor uw gemeente. Deze handreiking helpt u bij het kiezen, voorbereiden en uitspreken ervan, in overleg met de kerkenraad en binnen de afspraken van uw kerk.

U hoeft de oorspronkelijke prediker niet na te doen. Wel is het belangrijk dat u begrijpt wat u leest en weet waarom u het aan deze mensen wilt doorgeven.

Begin bij wat u samen afspreekt

Een dienst voorbereiden is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Spreek met de kerkenraad af wie de dienst leidt, wie de preek kiest en welke onderdelen door anderen worden verzorgd. Degene die de preek leest, hoeft niet ook de Schriftlezing, alle gebeden en de praktische organisatie op zich te nemen. Vraag gerust iemand met ervaring om mee te lezen.

Kerken hebben verschillende regels voor het voorgaan. Een bestaande preek gebruiken geeft op zichzelf geen bevoegdheid om een dienst te leiden. Overleg daarom ook over de liturgische groet en de afsluiting van de dienst. Voor doop en avondmaal gelden afzonderlijke kerkelijke bepalingen; die vallen buiten deze handreiking.

Ontbreekt er vaker een voorganger? Bespreek dan ook begeleiding en toerusting voor de langere termijn. Een prekenarchief kan ondersteunen, maar neemt de zorg voor de gemeente niet over.

Kies een preek die u kunt begrijpen én doorgeven

Begin bij de Bijbeltekst. Volgt uw gemeente een leesrooster, bespreek dan of de afgesproken lezing behouden blijft. Is er ruimte voor een vrije keuze, denk dan aan het kerkelijk jaar en aan wat er in de gemeente leeft. Is er verdriet? Vermoeidheid? Dankbaarheid? Een vraag waar mensen mee rondlopen?

U kunt zoeken via de Bijbelboeken of via onderwerpen, zoals geloof, genade, gebed, hoop en lijden. Lees vervolgens de hele preek. Een titel of openingszin kan aanspreken, terwijl de verdere uitwerking minder goed past.

Stel uzelf bij het lezen drie vragen:

• Kan ik in één of twee zinnen vertellen wat deze preek wil zeggen?
• Kan ik de uitleg en de boodschap met overtuiging doorgeven?
• Hoe zouden de mensen die zondag voor mij zitten deze woorden horen?

Die laatste vraag verdient aandacht. Een oproep tot vertrouwen kan bemoedigen, maar bij iemand die pas een groot verlies heeft geleden ook klinken alsof verdriet een gebrek aan geloof is. Kijk daarom niet alleen of een gedachte juist is, maar ook hoe zij wordt verwoord.

Blijft de hoofdgedachte onduidelijk, of hebt u er wezenlijke bezwaren bij? Kies een andere preek of bespreek uw vragen met iemand die kan meedenken. U hoeft een tekst niet passend te maken alleen omdat u hem eenmaal gevonden hebt.

Lees eerst zelf het Bijbelgedeelte

Leg de preek even opzij en lees het gedeelte waarop zij berust. Wat gebeurt er? Wie spreekt tegen wie? Wat staat er vóór en na? Welke woorden vallen op? Zo kunt u beter volgen wat de preek uit de tekst haalt, en waar de uitleg of toepassing begint.

Een preek helpt ons naar de Schrift te luisteren; zij neemt de plaats van de Schrift niet in. Ook een overtuigend geschreven uitleg blijft mensenwerk. U mag vragen stellen en iets opnieuw bekijken.

Controleer welke Bijbelvertaling tijdens de dienst wordt gelezen. In het archief komen ook oudere vertalingen voor. Vergelijk belangrijke citaten met de vertaling die uw gemeente gebruikt. Soms hangt een uitleg aan één woord dat in een andere vertaling anders klinkt. Pas zo’n passage dan zorgvuldig aan, zonder een verschil weg te werken dat voor de uitleg van belang is. Controleer ook de versnummers, vooral bij de Psalmen.

Maak de woorden u eigen

Een preek eigen maken betekent niet dat u haar helemaal moet herschrijven. Ook een zorgvuldig voorbereide, letterlijk gelezen preek kan mensen werkelijk aanspreken. Het gaat erom dat u de gedachtegang kent en aandacht hebt voor de gemeente die luistert.

U mag lange zinnen vereenvoudigen, een verouderde verwijzing vervangen of een voorbeeld kiezen dat beter herkenbaar is. Lees elke aanpassing hardop. Zegt u dit zelf ook zo? Blijft de betekenis behouden?

Let vooral op persoonlijke verhalen. Als de oorspronkelijke auteur schrijft over zijn jeugd, gezin of een ontmoeting, zijn dat niet automatisch uw ervaringen. Vertel het als een ervaring van de auteur, kies een eigen voorbeeld of laat het weg als de gedachtegang daardoor niet wordt beschadigd. Een eenvoudig, waarachtig voorbeeld is genoeg.

Wilt u inkorten, schrap dan eerst herhalingen, een tweede voorbeeld of een zijpad. Bewaar de lijn van de preek: hoe de Bijbeltekst wordt verstaan, wat dit betekent voor het leven en hoe het evangelie daarin ter sprake komt. Laat ook de nuance staan die voorkomt dat een zin harder klinkt dan bedoeld. Lees daarna het geheel opnieuw; een weggelaten alinea kan verderop toch nodig blijken.

Laat de dienst één geheel worden

De preek staat niet los van de rest van de dienst. De Schriftlezing, liederen, gebeden en stiltes helpen de gemeente om te luisteren en te antwoorden. Gebruik waar mogelijk de vertrouwde orde van uw gemeente. U hoeft voor deze zondag niet alles opnieuw uit te vinden.

Een mogelijke opbouw voor een dienst zonder sacramentsbediening is:

1. Welkom, opening en een lied.
2. Gebed, met ruimte voor schuldbelijdenis en genadewoord waar dat gebruikelijk is.
3. Gebed om de opening van het Woord, Schriftlezing en preek.
4. Stilte en een antwoordlied.
5. Dankgebed en voorbeden, het Onze Vader en de collecte op de gebruikelijke plaats.
6. Slotlied en afsluiting volgens de afspraken van uw kerk.

Dit is een voorbeeld, geen voorschrift. Stem de volgorde, de teksten en de taakverdeling vooraf af. Bespreek de liederen tijdig met de organist of andere musici. Bekende liederen die inhoudelijk passen, helpen de gemeente mee te doen. Controleer bij ieder lied de bundel, het nummer en de gekozen strofen.

Staat er een gebed bij de preek, kijk dan of het past bij deze dienst. Voeg bij de voorbeden ook de zorgen en dankbaarheid van uw eigen gemeente toe, naast wat er in de wereld leeft. Gebruik persoonlijke namen en omstandigheden alleen zoals dat met de betrokkenen is afgesproken, zeker wanneer de dienst wordt uitgezonden.

Oefen hardop, met de gemeente in gedachten

Stil lezen en hardop spreken zijn verschillende dingen. Lees de volledige preek minstens eenmaal hardop en neem de tijd op. Zo ontdekt u lastige zinnen, moeilijke namen en overgangen waar u zelf even de draad kwijtraakt. Een leestijd op een website blijft een schatting; uw eigen spreektempo en pauzes bepalen de werkelijke duur.

Maak een prettig leesbare versie, met voldoende grote letters, ruimte tussen de alinea’s en duidelijke paginanummers. Markeer een paar kernwoorden en plaatsen waar u wilt pauzeren. Controleer ook de uitspraak van Bijbelse namen.

Spreek rustig en laat belangrijke zinnen even staan. U hoeft geen bijzondere preekstem op te zetten. Probeer de woorden hoorbaar door te geven, zoals u iemand iets wezenlijks zou vertellen. Kijk op waar dat natuurlijk gaat; u hoeft de tekst niet uit het hoofd te leren.

Test vooraf de microfoon en vraag iemand achteraan of alles verstaanbaar is. Gebruikt u een tablet, zorg dan dat de tekst zonder internet beschikbaar is en meldingen uitstaan. Een papieren reserve kan veel onrust voorkomen.

En als u het spannend vindt?

Dat mag. Het is een verantwoordelijkheid om voor anderen te spreken over geloof, verdriet, hoop en het leven met God. Bereid u zorgvuldig voor, maar verwacht niet dat u alle spanning eerst moet overwinnen.

Neem vóór de dienst samen met iemand van de kerkenraad een rustig moment om te bidden. U hoeft geen indruk te maken. De gemeente komt samen om te luisteren naar Gods Woord, te zingen en te bidden. Ook degene die vooraan staat, hoort bij die luisterende gemeente.

Verspreekt u zich, herstel het eenvoudig en ga verder. Is er een stilte nodig, neem die dan. En vraag na afloop iemand die u vertrouwt wat goed verstaanbaar was en wat een volgende keer kan helpen. Zo groeit ervaring.

Veelgestelde vragen

Mag ik deze preken gratis gebruiken?

Ja. De preken in dit archief zijn vrij te gebruiken en aan te passen voor uw gemeente. Een vermelding van de auteur of deze website mag, maar is niet verplicht. Het gaat erom dat de boodschap de gemeente dient.

Wat is een leesdienst?

Met een leesdienst wordt doorgaans een kerkdienst bedoeld waarin een eerder geschreven preek wordt voorgelezen. Wie dat doet en hoe de dienst wordt ingericht, hangt af van de afspraken en regels binnen de eigen kerk. Een leesdienst vraagt eveneens om inhoudelijke voorbereiding, gebed en aandacht voor de mensen die luisteren.

Wat betekent het label 2.0 bij sommige preken?

Bij deze preken is een taalmodel gebruikt als hulpmiddel bij de redactie, taal en opbouw van een bestaande tekst. Rafael S. blijft verantwoordelijk voor de inhoud en beoordeelt de bewerkingen zelf. Op de auteurspagina leest u hoe daarmee wordt omgegaan. Het label vervangt niet uw eigen voorbereiding voor de dienst.

Een begin maken

U hoeft niet eerst het hele archief door. Begin bij een Bijbelgedeelte of onderwerp dat past bij de komende dienst. Lees rustig, overleg waar nodig en kies iets dat u met aandacht kunt doorgeven. Het gaat om de gemeente die samenkomt, en om het Woord waarnaar we samen proberen te luisteren.

De preken in dit archief zijn van Rafael S., master in de godgeleerdheid, met jarenlange ervaring in het voorgaan in Vlaamse en Zeeuws-Vlaamse gemeenten. Lees meer over de auteur en het archief.

Kerkelijke informatie

Voor de eigen kerkelijke afspraken blijven de kerkenraad en het kerkverband het eerste aanspreekpunt. Achtergrondinformatie vindt u bij de PKN over de eredienst en bij VPKB Vorming.