De vinger van God – volledige eredienst

Johannes 8:6 · Liturgie, lezingen, liederen, gebeden en preek.

Lees de preek op haar eigen pagina

Orde van dienst

Welkom

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Van harte welkom. Ieder van ons komt hier met zijn eigen verhaal en met wat de afgelopen week heeft gebracht. We mogen dat allemaal vanmorgen bij God brengen. Laten we deze dienst beginnen met samen te zingen uit Psalm 25: 2 en 6

Psalm 25 – strofen 2 en 6

Votum en groet

Votum

Onze hulp is in de Naam van de HEERE,
Die hemel en aarde gemaakt heeft,
Die trouw blijft tot in eeuwigheid
en het werk van Zijn handen niet loslaat.

Groet

Genade zij u en vrede
van God, onze Vader,
en van de Heere Jezus Christus.

Amen.

Schuldbelijdenis en genadewoord

Schuldbelijdenis

Heer onze God,

U weet wat er deze week in ons is omgegaan. Voor U hoeven we de dingen niet mooier te maken. Misschien komt ons nu iets te binnen wat we liever zouden vergeten. Een gesprek waarin we iemand maar half hebben laten uitspreken. Iemand die iets van ons nodig had en die we te lang hebben laten wachten. Of een woord dat we thuis zo gemakkelijk gezegd hebben, en waarvan we aan de ander konden zien dat het pijn deed.

Wij vertellen zo gemakkelijk wat een ander verkeerd gedaan heeft. Als iemand ons vraagt naar ons eigen aandeel, hebben we vaak meteen een uitleg klaar. En soms houden we een mens vast aan iets wat hij jaren geleden gedaan heeft. We zijn allang vergeten hoeveel geduld anderen met óns hebben gehad. Heer, vergeef ons dat.

Ook tegenover U houden wij vaak iets achter. Er zijn dingen waarvan we weten dat U ons op een andere weg roept. Toch stellen wij uit wat we eigenlijk vandaag al zouden kunnen doen. We bidden om Uw leiding, en als die ons iets kost, gaan we toch weer onze eigen gang. Wilt U ons helpen om eerlijk te worden over wat wij op die manier bij onszelf laten voortbestaan?

[Een ogenblik stilte]

Ontferm U over ons, Heer Jezus Christus. Geef ons de moed om vergeving te vragen aan wie wij pijn hebben gedaan. Geef ons ook geduld met mensen van wie wij zelf nog op een woord wachten. Wij leggen onze schuld voor U neer. Wilt U ons vergeven?

Amen.

Genadewoord

Gemeente, luister naar deze belofte uit de eerste brief van Johannes.

‘Als wij onze zonden belijden: Hij is getrouw en rechtvaardig om ons de zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid.’

(1 Johannes 1:9, HSV)

Misschien bid je al voor de zoveelste keer om vergeving voor hetzelfde. En denk je, nog vóór je amen zegt, dat je er deze week toch weer niets van terecht zult brengen. Luister dan eens naar dat ene woord, Hij is getrouw. Johannes heeft het daar over God. Onze hoop ligt in wat Christus voor ons heeft gedaan. Hij heeft onze schuld gedragen. Daarom mag je vertrouwen dat God je vergeeft, ook als je dat nog helemaal niet zo voelt.

En als je straks naar huis gaat en er is iets goed te maken, mag je daar vanuit die genade aan beginnen. Misschien is de eerste stap gewoon dat je iemand belt. Ook daarin wil de Heer je helpen. Laten we Hem danken met de woorden van Psalm 103: 3 en 4

Psalm 103 – strofen 3 en 4

Gebed om de opening van het Woord

Heer onze God,

Wij gaan zo meteen uit de Bijbel lezen. Geef ons de rust om te horen wat er staat. Onze gedachten kunnen intussen heel ergens anders zijn. Misschien zitten we nog midden in een gesprek van gisteren, of denken we al aan iets wat we vanmiddag moeten doen. Wees ons ook daarin nabij. Help ons om hier te zijn en werkelijk te luisteren.

Sommigen van ons hebben deze woorden al vaak gehoord. Zodra de eerste zinnen klinken, denken we soms al te weten hoe het verdergaat. Laat ons vandaag ook horen waar we vroeger overheen hebben gelezen. En wees dichtbij wie de Bijbel nog maar weinig heeft gelezen en zich afvraagt of die oude woorden ook iets te zeggen hebben over wat er nu in zijn leven speelt.

Wilt U door Uw Geest bij ons werken terwijl wij luisteren? Als iets uit de Schrift ons ongemakkelijk maakt, geef ons dan de rust om daar even bij te blijven. Misschien raakt het aan iets waarover we met niemand spreken. Geef ons vertrouwen om daarmee bij U te komen. En als iemand vanmorgen vooral troost nodig heeft, laat er dan een woord meekomen dat hij morgen nog weet, als hij thuis weer alleen aan tafel zit.

Wees ook bij wie straks leest en bij wie het Woord verkondigt. Geef dat de woorden helder zijn en dat wij daarin iets van Christus horen. Laat wat U ons zegt ook meekomen in wat wij deze week doen, als we thuiskomen bij de mensen met wie wij ons leven delen.

Spreek, Heer, want wij luisteren.

Amen.

Schriftlezingen (HSV)

  • Exodus 31:18
  • Daniël 5:22–28
  • Johannes 8:1–11

Gezang 328 – Here Jezus, om uw Woord (strofen 1 en 2)

Preek: De vinger van God

Gemeente,

Ze brengen haar bij Jezus. Een vrouw wordt midden in de kring van mannen geplaatst, niet als een mens, maar eigenlijk als een bewijsstuk, als een object, als een overtreding in levende vorm. En alles lijkt helder: de wet spreekt, de schuld is heel duidelijk en het oordeel lijkt alleen nog een kwestie van uitvoering. En dan gebeurt er iets onverwachts: “Maar Jezus bukte en schreef met de vinger in de aarde.” (Johannes 8:6, HSV)

Het is een vreemd moment en natuurlijk komt meteen de vraag: wat schrijft Hij daar eigenlijk? Dat willen we weten. Misschien schrijft Hij de zonden van die mensen op, denken sommigen, misschien schrijft Hij een tekst uit de Schrift, misschien schrijft Hij iets over de vrouw. Maar het evangelie vertelt het ons niet. En misschien is dat juist de bedoeling. Misschien moeten we niet zozeer kijken naar wat Jezus schrijft, maar naar het feit dat Hij schrijft, en vooral naar het feit dat Hij schrijft met Zijn vinger.

Want dat is geen willekeurig detail. In de Bijbel zijn er enkele momenten waarop we lezen dat God met Zijn vinger schrijft of dat er een goddelijke hand schrijft. Bij de Sinaï lezen we: “En toen de HEERE geëindigd had met hem te spreken op de berg Sinaï, gaf Hij Mozes de twee tafelen van de getuigenis, tafelen van steen, beschreven met de vinger van God.” (Exodus 31:18, HSV)

Daar wordt de wet gegeven, in steen geschreven door God Zelf, op de berg, in de hoogte, boven de mens. Onwrikbaar, niet onderhandelbaar hangt de Wet boven de mens. Maar die wet is niet zomaar een verzameling regels. Ze laat zien wie God is en hoe een mens voor Zijn aangezicht moet leven. En Jezus vat die hele wet later samen in liefde tot God en liefde tot de naaste: “U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dit is het eerste en het grote gebod. En het tweede, hieraan gelijk, is: U zult uw naaste liefhebben als uzelf.” (Mattheüs 22:37-39, HSV) Daar zit de kern. De wet van God is nooit bedoeld geweest als een wapen waarmee je een ander kunt neerslaan; de wet is gegeven om te leren leven voor God en met de ander in liefde!

En precies daar wordt Johannes 8 interessant, want daar zien we dezelfde wet in de handen van mensen. Wat mensen ermee doen. Wat wij er maar al te vaak mee doen. Schriftgeleerden en Farizeeën kennen de woorden, weten precies wat er staat en zeggen tegen Jezus: “In de wet nu heeft Mozes ons geboden zulke vrouwen te stenigen; U dan, wat zegt U?” (Johannes 8:5, HSV)

Alles lijkt correct, alles lijkt in lijn met de Schrift, en toch wringt er iets. Want waar is de man? De wet die zij aanhalen spreekt niet alleen over de vrouw. In Leviticus 20:10 staat: “Een man die met de vrouw van iemand anders overspel pleegt, die met de vrouw van zijn naaste overspel pleegt, moet zeker gedood worden, de overspeler en de overspeelster.” (Leviticus 20:10, HSV) Maar hier staat alleen zij. Alleen deze vrouw wordt naar voren gebracht, alleen zij staat in het midden en alleen zij wordt onder het gewicht van de wet geplaatst.

En dan blijkt dat er nog iets mis is. Ze zijn niet werkelijk op zoek naar recht, want Johannes zegt dat ze dit doen om Jezus te verzoeken, om iets te hebben waarmee ze Hem kunnen aanklagen. Ze hebben de wet in hun hand, maar niet in hun hart. De wet die bedoeld is om God te eren en de naaste lief te hebben, wordt een middel om iemand anders te vangen en te veroordelen. Is dat niet wat wij ook voortdurend doen met de regels in de Schrift? Altijd maar kijken naar de ander en veroordelen?

En precies daar gebeurt iets opvallends: terwijl iedereen rechtop staat tegenover deze vrouw, buigt Jezus Zich neer voor haar. Zij staat daar als aangeklaagde, omringd door mensen die naar haar wijzen. Maar Jezus gaat niet boven haar staan om haar nog eens te veroordelen. Nee, Hij buigt Zich neer voor haar en schrijft in de aarde…

We hebben daarstraks gezien hoe God bij de Sinaï de wet schrijft met Zijn vinger. Nu is er nog zo’n ogenblik in de Schrift dat een goddelijke hand schrijft. Bij koning Belsazar in het boek Daniël wordt het oordeel op de muur geschreven door een goddelijke hand. Daar verschijnen de woorden: “Dit is het schrift dat werd geschreven: MENE, MENE, TEKEL, UFARSIN.” (Daniël 5:25, HSV) En Daniël legt het uit: “TEKEL: u bent gewogen in de weegschaal en u bent te licht bevonden.” (Daniël 5:27, HSV) Gewogen en te licht. Dat is oordeel. Er is een maatstaf die niet door Belsazar zelf bepaald wordt en wanneer hij naast die maatstaf wordt gelegd, blijkt hij tekort te schieten. De vinger schreef de Wet boven de mens, en nu schrijft de vinger het oordeel tegenover de mens.

Maar Johannes 8 laat zien dat het oordeel niet alleen voor anderen bedoeld is. Daar staan mensen met de wet in hun hand. Ze weten wat goed en fout is, ze hebben hun oordeel al klaar, maar dan zegt Jezus: “Wie van u zonder zonde is, laat die als eerste de steen op haar werpen.” (Johannes 8:7, HSV) Dat is geen ontwijken van de wet. Jezus zegt niet dat de wet te streng is en Hij zegt ook niet dat overspel ineens geen zonde meer is. Hij doet iets veel meer indringend: Hij legt de wet terug waar ze hoort. Niet als een instrument in jouw hand waarmee je een ander kunt veroordelen, maar als waarheid die ook jouzelf raakt. Het gaat niet meer alleen om de vraag: wat heeft de ander gedaan? De vraag wordt: waar sta jij zelf?

En dan begint de kring uiteen te vallen. „Maar toen zij dit hoorden en in hun geweten overtuigd waren, gingen zij weg, de één na de ander, te beginnen bij de oudsten tot de laatsten.” (Johannes 8:9, HSV) Eén voor één verdwijnen ze. Jezus hoeft hun zonden niet op te sommen. Hij hoeft zelfs niet te zeggen wie van hen het meest op zijn kerfstok heeft. Eén zin volstaat. Ze kwamen met de vraag wat er met die vrouw moest gebeuren, en nu moet ieder voor zichzelf uitmaken of hij degene is die de eerste steen mag gooien. Stel u die stilte eens voor.

En misschien is dat een van de moeilijkste dingen van geloof. Je kunt de Bijbel lezen en al bij de tweede zin denken: dit zou die of die eens moeten horen. Dat gaat vanzelf, bij mij ook. Veel moeilijker is het om nog even bij die zin te blijven en te vragen wat hij over mij zegt. Want ja, de wet zegt dat ik mijn naaste moet liefhebben als mezelf. Ook die mens van wie ik zo goed weet wat er allemaal aan scheelt. Broeders en zusters, we hoeven de zonde van een ander niet goed te praten. Maar hoeveel van wat wij zeggen, zouden we nog zeggen als die mens zelf voor ons stond?

Nu is de kring verdwenen en zijn er nog twee mensen over. „En Jezus werd alleen achtergelaten, en de vrouw die in het midden stond.” (Johannes 8:9, HSV) Ze staat nog altijd op diezelfde plek. Maar daarnet ging het gesprek óver haar en nu is er voor het eerst iemand die mét haar spreekt. „Vrouw, waar zijn die aanklagers van u? Heeft niemand u veroordeeld?” (Johannes 8:10, HSV) En zij antwoordt: „Niemand, Heere.” (Johannes 8:11, HSV) Meer zegt ze niet. Ze houdt geen verdediging en ze belooft ook niks. Ze staat daar voor de enige die nog iets te zeggen heeft. Wat zou u verwachten dat Hij zegt?

En dan zegt Jezus deze woorden: “Dan veroordeel Ik u ook niet; ga heen en zondig niet meer.” (Johannes 8:11, HSV)

Dat zijn woorden die je nooit gewoon mag maken. Kijk eens wie daar staat. Van al de mensen die daar gestaan hebben, is Jezus de enige die zonder zonde is. Als er iemand het recht heeft om die steen op te nemen, dan is Hij het. En Hij laat haar gaan. Hij weet wat ze gedaan heeft. Dat hoor je ook aan die laatste woorden, „zondig niet meer”. Hij hoeft de waarheid over haar leven niet weg te moffelen om haar genadig te zijn. Ze mag Hem onder ogen komen zoals ze daar staat, zonder één woord om zich achter te verschuilen.

Let eens op de volgorde. Zij krijgt eerst te horen dat Hij haar niet veroordeelt. Dan zegt Hij dat ze anders moet gaan leven. Wij draaien dat nogal gemakkelijk om, ook voor onszelf. Eerst zien dat ik het deze keer beter doe, denk ik dan, en misschien durf ik daarna weer te bidden. Maar hoe lang kan een mens zo blijven wachten? Jezus laat die vrouw gaan met een woord dat ze al gekregen heeft. En daarmee mag ze naar huis, naar dat leven waarin ze morgen opnieuw keuzes zal moeten maken. Dat is de vrijheid die Hij haar geeft: ze kan nu werkelijk anders gaan leven.

Bij de Sinaï schreef Gods vinger op steen. Bij Belsazar kwam het oordeel op de muur. En hier schrijft Jezus in de aarde. Die aarde, daar zijn wij uit genomen. Denk maar aan het begin van Genesis. Wij zijn kwetsbaar en vergankelijk, en we weten soms zelf niet wat we met ons leven gedaan hebben. Tot op die grond buigt Jezus Zich neer. Hij is onze wereld binnengekomen en kent ook die plek waar je het liefst door de grond/aarde zou zakken. Die vrouw hoeft nergens anders heen om Hem te ontmoeten. Hij is al bij haar.

En als we willen weten wat het Hem kost om haar te laten gaan, moeten we verder lezen, tot aan het kruis. Daar komt Jezus Zelf in het midden te staan, veroordeeld, terwijl Hij zonder zonde is. Het oordeel waaronder wij zouden bezwijken, draagt Hij daar. Dat is ook het antwoord op de vraag hoe Hij haar die woorden kan zeggen. Het kwaad wordt ernstig genomen, zo ernstig dat Hij het Zelf draagt. Als ik dan denk dat ik eerst nog iets moet vereffenen voor ik bij Hem mag komen, kijk ik eigenlijk voorbij aan wat Hij daar voor mij gedaan heeft.

Misschien herkent u zich in iemand uit die kring. U weet nog heel precies wat iemand u heeft aangedaan, en telkens als zijn naam valt, ligt het hele verhaal alweer klaar. Of misschien staat u zelf al jaren op de plek van die vrouw en is er iets waarover u liefst nooit meer zou moeten spreken. Broeders en zusters, kijk dan nog één keer naar Jezus, daar in die kring die intussen leeggelopen is. Hij is het die Zich naar haar toe buigt. Zijn vinger raakt de aarde waar zij op staat. En van Hem krijgt ze te horen: „Dan veroordeel Ik u ook niet; ga heen en zondig niet meer.” (Johannes 8:11, HSV)

Gezang 437 – Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht (strofen 1, 2 en 3)

Voorbede

Heer onze God,

wij bidden voor mensen die gebukt gaan onder schuld, schaamte of het oordeel van anderen. Laat hen Uw genade kennen en geef hun moed om opnieuw te beginnen.

Wij bidden voor wie vastzitten in zonde of verkeerde patronen. Geef kracht om daarvan weg te gaan en een nieuwe weg te kiezen.

Wij bidden voor Uw kerk. Leer ons waarheid en genade bij elkaar te houden. Bewaar ons voor hardheid, maar ook voor onverschilligheid tegenover wat verkeerd is.

Wij bidden voor zieken, eenzamen, bedroefden en allen die het moeilijk hebben. Wees hun nabij en geef troost en kracht.

Wij bidden voor onze wereld, voor plaatsen van oorlog, geweld en onrecht. Geef vrede, bescherming en wijsheid aan wie verantwoordelijkheid dragen.

En Heer, leer ook onszelf om te leven vanuit het woord van Christus:

“ga heen en zondig niet meer.”
(Johannes 8:11, HSV)

Geef ons genade om te ontvangen, en moed om anders te leven.

In Jezus’ Naam,

Amen.

Gezang 456 – Zegen ons, Algoede (strofen 1, 2 en 3)

Slotwoord en zegen

Gemeente,

straks gaan we weer onze eigen weg. Maar laten we niet vergeten wat we vandaag gehoord hebben.

Christus kent onze schuld. Hij ziet ons zoals we werkelijk zijn. En toch spreekt Hij woorden van genade. Niet om ons in onze oude weg te laten blijven, maar om ons een nieuwe weg te geven.

Neem daarom dit woord mee:

“Dan veroordeel Ik u ook niet; ga heen en zondig niet meer.”
(Johannes 8:11, HSV)

Niet de veroordeling van mensen bepaalt wie wij zijn. Niet ons verleden heeft het laatste woord. Christus heeft het laatste woord.

Ga daarom heen in Zijn genade, leef uit Zijn vergeving en wandel in Zijn waarheid.

Zegen

De HEERE zegene u en behoede u.

De HEERE doe Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig.

De HEERE verheffe Zijn aangezicht over u en geve u vrede.

Amen.